พระโพธิสัตว์เป็นพระราชาผู้มีทาน

ณ แคว้นมัททุรา อันอุดมสมบูรณ์ไปด้วยพืชพรรณธัญญาหาร ผู้คนอยู่เย็นเป็นสุขภายใต้ร่มพระบรมโพธิสมภารแห่ง พระเจ้ามหาสัตว์ ผู้ทรงดำรงทศพิธราชธรรมอย่างเคร่งครัด พระองค์ทรงเป็นที่รักของเหล่าพสกนิกร ไม่เคยมีผู้ใดได้รับความเดือดร้อนจากพระองค์เลยแม้แต่น้อย

วันหนึ่ง ขณะที่พระองค์ประทับอยู่บนพระแท่นศิลาในพระราชอุทยานอันร่มรื่น เสียงร้องไห้โหยหวนของเด็กน้อยก็แว่วเข้ามาถึงพระกรรณ ชวนให้พระทัยหวั่นไหว ทรงมีรับสั่งให้เสนาอำมาตย์ไปสืบหาต้นเสียง

ไม่นาน เหล่าเสนาอำมาตย์ก็อุ้มเด็กน้อยหน้าตาซีดเซียว ผอมโซ เนื้อตัวมอมแมม มาถวายแด่พระองค์ เด็กน้อยผู้นั้นคือ กุมาร ผู้มีผิวพรรณผุดผ่อง แต่บัดนี้กลับเต็มไปด้วยรอยกร้านจากการอดอยาก

“เจ้าเป็นใคร มาจากไหน เหตุใดจึงมานั่งร้องไห้ในพระราชอุทยานของเรา” พระเจ้ามหาสัตว์ตรัสถามด้วยพระสุรเสียงอ่อนโยน

เด็กน้อยเงยหน้าขึ้นมองพระองค์ด้วยดวงตาที่แดงก่ำ “ข้าแต่พระองค์ผู้ทรงเป็นที่พึ่งของข้าพระองค์ ข้าพระองค์ชื่อ สารทกุมาร เป็นบุตรของ ยากจน พ่อแม่ของข้าพระองค์อดอยากเสียชีวิตไปเมื่อหลายวันก่อน ข้าพระองค์ไม่มีที่พึ่ง ไม่มีอาหารประทังชีวิต จึงต้องมานั่งร้องไห้อยู่ที่นี่”

พระเจ้ามหาสัตว์ทรงมีพระหทัยสงสารสารทกุมารยิ่งนัก ทรงเห็นถึงความทุกข์ยากของเด็กน้อย ซึ่งสะท้อนถึงความเดือดร้อนของเหล่าราษฎรที่ยังไม่ได้รับการดูแลอย่างทั่วถึง

“อย่าร้องไห้เลย สารทกุมาร จากนี้ไปเจ้าจะไม่มีวันอดอยากอีกต่อไป เราจะเลี้ยงดูเจ้าเหมือนลูกของเราเอง” พระเจ้ามหาสัตว์รับสั่ง

นับตั้งแต่นั้นมา สารทกุมารก็ได้รับการเลี้ยงดูอย่างดีในพระราชวัง ได้รับอาหารที่ดี เสื้อผ้าที่อบอุ่น และได้รับการศึกษาเล่าเรียนจนเติบใหญ่เป็นชายหนุ่มรูปงาม

แต่เหตุการณ์นี้ได้จุดประกายบางอย่างในพระหทัยของพระเจ้ามหาสัตว์ พระองค์ทรงตระหนักว่าการให้ทานเพียงครั้งคราว หรือการให้แก่ผู้ที่เข้ามาหา อาจไม่เพียงพอที่จะขจัดความทุกข์ยากของประชาชนได้อย่างแท้จริง

พระองค์ทรงปรึกษากับพระอัครมเหสี พระนางจันทวดี ผู้ทรงปรีชาสามารถและมีจิตเมตตาเช่นเดียวกัน

“มหาเทวี เราเห็นว่าแม้เราจะทรงพยายามให้ทานมากเพียงใด ก็ยังมีผู้ที่ยังคงตกอยู่ในความทุกข์ยากอีกมาก เราควรจะมีวิธีการอย่างไรเล่า จึงจะสามารถช่วยเหลือผู้คนได้อย่างทั่วถึง” พระเจ้ามหาสัตว์ทรงตรัสถาม

พระนางจันทวดีทอดพระเนตรไปยังพระสวามีด้วยรอยยิ้ม “พระเจ้าข้า หากจะให้ทานอย่างทั่วถึงและยั่งยืน การตั้ง โรงทาน ขึ้นมาคงจะเป็นสิ่งที่ดีที่สุด เราจะได้จัดหาอาหาร เครื่องนุ่งห่ม และยารักษาโรค ให้แก่ผู้ที่ต้องการอย่างสม่ำเสมอ”

พระเจ้ามหาสัตว์ทรงพยักพระพักตร์เห็นด้วยในความคิดของพระมเหสี ทรงมีรับสั่งให้สร้างโรงทานขึ้นที่หน้าพระลานหลวง โรงทานแห่งนี้มิได้เป็นเพียงที่สำหรับแจกจ่ายอาหารเท่านั้น แต่ยังเป็นศูนย์กลางแห่งการช่วยเหลือผู้ยากไร้

มีการจัดเตรียมอาหารชั้นเลิศไว้ให้ผู้คนทุกระดับ โดยเฉพาะอย่างยิ่งผู้ที่ขัดสน ทรงให้การดูแลแก่ผู้ป่วยไข้ จัดหาที่พักให้แก่คนเดินทางและผู้ไร้ที่อยู่อาศัย ใครก็ตามที่มาโรงทานแห่งนี้ จะได้รับความช่วยเหลือตามสมควร

วันเวลาผ่านไป โรงทานแห่งนี้ได้กลายเป็นที่พึ่งของเหล่าพสกนิกรอย่างแท้จริง ผู้คนหลั่งไหลมาจากทั่วสารทิศ บ้างมาเพื่อรับอาหาร บ้างมาเพื่อขอความช่วยเหลือในด้านต่างๆ พระราชาและพระราชินีทรงมีส่วนร่วมในการดูแลโรงทานด้วยพระองค์เอง

ครั้งหนึ่ง มี พราหมณ์ ชราผู้หนึ่งยากจนข้นแค้น อาศัยอยู่ชายป่าเพียงลำพัง ไม่มีญาติพี่น้อง ไม่มีทรัพย์สินใดๆ เมื่อได้ยินกิตติศัพท์ถึงโรงทานของพระเจ้ามหาสัตว์ จึงรวบรวมเรี่ยวแรงเดินทางมา

เมื่อมาถึงโรงทาน พราหมณ์ชราก็เห็นผู้คนมากมายกำลังรับอาหาร บ้างก็หน้าตาอิ่มเอิบด้วยความอิ่มหนำสำราญ บ้างก็กำลังสนทนากันด้วยความเบิกบาน

พราหมณ์ชราเดินเข้าไปใกล้ และกล่าวด้วยเสียงอันแหบพร่า “ข้าแต่ท่านผู้ใจบุญ ข้าพเจ้าเป็นพราหมณ์ชราผู้ยากไร้ อาศัยอยู่เพียงลำพัง ไม่มีสิ่งใดประทังชีวิต ขอได้โปรดเมตตาแก่ข้าพเจ้าด้วยเถิด”

ผู้ดูแลโรงทานเห็นดังนั้น ก็รีบจัดหาอาหารชั้นดีมาถวายพราหมณ์ชรา ทว่าพราหมณ์ชรากลับกล่าวว่า “อาหารนี้เป็นอาหารที่ดีเลิศ แต่ข้าพเจ้ามีโรคประจำตัวที่ไม่อาจรับประทานอาหารได้ทุกชนิด ข้าพเจ้าปรารถนา น้ำนม และ ผลไม้ เท่านั้น”

ผู้ดูแลโรงทานจึงรีบไปกราบทูลพระเจ้ามหาสัตว์

“พราหมณ์ ผู้นี้ช่างมีโรคแปลกประหลาดเสียจริง” พระเจ้ามหาสัตว์ทรงรับสั่ง “แต่เราไม่เคยปฏิเสธคำขอของผู้ใด หากเรามี เราจะจัดหาให้”

พระองค์ทรงมีรับสั่งให้รีบไปหาน้ำนมจากโคนมที่ดีที่สุดในพระราชวัง และให้ไปเก็บผลไม้ที่สุกหอมที่สุดในสวนหลวง นำมาถวายแก่พราหมณ์ชรา

พราหมณ์ชรายิ้มรับด้วยความยินดี รับน้ำนมและผลไม้นั้นไป และกล่าวขอบคุณพระองค์

เหตุการณ์เช่นนี้เกิดขึ้นอยู่เนืองๆ บางครั้งก็มี ขอทาน ผู้พิการมาขอเงิน บางครั้งก็มี แม่หม้าย ที่มีลูกเล็กมาขอความช่วยเหลือด้านปัจจัยในการดำรงชีวิต พระราชาทรงมีรับสั่งให้ช่วยเหลือตามความเหมาะสมเสมอ

วันหนึ่ง พระเจ้ามหาสัตว์ทรงประดับพระองค์ด้วยเครื่องทรงอันงดงาม และทรงออกประพาสบนหลังช้าง ทรงมีพระประสงค์จะทอดพระเนตรสภาพความเป็นอยู่ของราษฎรด้วยพระองค์เอง

ขณะที่ช้างทรงกำลังเคลื่อนไปตามถนน ทรงเห็น หญิงแก่ ผู้หนึ่งกำลังแบกฟืนหนักอึ้งมาขาย นางมีท่าทีอ่อนเพลีย ผิวพรรณเหี่ยวย่นด้วยวัย และมีร่องรอยของความทุกข์ยากปรากฏบนใบหน้า

พระเจ้ามหาสัตว์ทรงมีรับสั่งให้หยุดช้างทรง “เราจะลงไปดู”

เสนาอำมาตย์รีบกางพรมเช็ดเท้าให้พระองค์เสด็จลงจากหลังช้าง

พระองค์ทรงเดินเข้าไปหาหญิงแก่

“แม่ ทำไมจึงต้องมาแบกฟืนหนักเช่นนี้เล่า” พระเจ้ามหาสัตว์ตรัสถาม

หญิงแก่เงยหน้าขึ้นมอง เห็นชายหนุ่มรูปงาม แต่งกายด้วยเครื่องทรงราชา ก็ตกใจเล็กน้อย “ข้าแต่ท่านผู้สูงศักดิ์ ข้าพเจ้าเป็นหญิงแก่ผู้ยากไร้ ไม่มีลูกหลานคอยดูแล บิดา มารดา และสามีของข้าพเจ้าจากไปหมดแล้ว เหลือเพียงข้าพเจ้าเพียงลำพัง ข้าพเจ้าต้องหาเลี้ยงชีพด้วยการแบกฟืนมาขายทุกวัน”

พระเจ้ามหาสัตว์ทรงมีพระหทัยสงสารยิ่งนัก ทรงทราบว่าหญิงแก่ผู้นี้คงอดอยากมานาน

“แม่ ฟืนเหล่านี้จงวางไว้ก่อนเถิด” พระองค์ตรัส “เราจะให้คนของเราช่วยแบกไปส่งให้”

ทรงมีรับสั่งให้เสนาอำมาตย์รีบไปเอาทรัพย์สินจำนวนหนึ่งมามอบให้หญิงแก่ พร้อมกับให้จัดหาอาหารและที่พักให้

“แม่ ตั้งแต่วันนี้เป็นต้นไป เจ้าไม่ต้องมาแบกฟืนอีกแล้ว เราจะดูแลเจ้าเอง” พระเจ้ามหาสัตว์ตรัส

หญิงแก่ถึงกับหลั่งน้ำตาด้วยความซาบซึ้ง “ข้าแต่ท่านผู้มีพระคุณ ข้าพเจ้าจะตอบแทนพระคุณท่านได้อย่างไร”

“แม่ เพียงแค่เจ้ามีความสุข ไม่ต้องอดอยากอีกต่อไป นั่นก็เป็นสิ่งที่เราปรารถนาแล้ว” พระราชาตรัส

พระองค์ทรงไม่เพียงแค่ให้ทานแก่ผู้ที่มาขอ แต่ยังทรงออกประพาสเพื่อสำรวจทุกข์สุขของประชาชนด้วยพระองค์เอง

บางครั้ง พระองค์ทรงปลอมตัวเป็น ขอทาน เดินทางไปยังมุมต่างๆ ของเมือง สังเกตการณ์ชีวิตความเป็นอยู่ของผู้คนอย่างใกล้ชิด บางครั้งทรงปลอมเป็น พ่อค้า เพื่อรับฟังปัญหาจากพ่อค้าคนอื่นๆ

มีครั้งหนึ่ง พระองค์ทรงพบ เด็กกำพร้า กลุ่มหนึ่งกำลังนั่งเก็บเศษอาหารจากกองขยะมาประทังชีวิต

พระองค์ทรงมีพระทัยสะเทือนอย่างยิ่ง ทรงทราบว่าเด็กเหล่านี้ถูกทอดทิ้ง ไม่มีใครเหลียวแล

“เจ้าหนู ทั้งหลาย มานี่สิ” พระองค์ตรัสเรียก

เด็กๆ เงยหน้าขึ้นด้วยความหวาดกลัว

“อย่ากลัวเราเลย เราจะให้ข้าวเจ้า” พระองค์ตรัส

พระองค์ทรงพาเด็กๆ ไปที่โรงทาน สั่งให้จัดอาหารที่ดีที่สุดให้แก่พวกเขา และมีรับสั่งให้จัดหาที่พักให้แก่เด็กๆ เหล่านี้ พร้อมทั้งให้การศึกษาเล่าเรียน

“เจ้าทั้งหลาย จากนี้ไป จงตั้งใจเล่าเรียน จงเป็นคนดีของสังคม” พระองค์ตรัส

ด้วยการให้ทานที่เปี่ยมด้วยพระมหากรุณาธิคุณ พระเจ้ามหาสัตว์ทรงได้รับความรักและความเคารพจากเหล่าพสกนิกรอย่างแท้จริง

วันเวลาผ่านไป พระองค์ทรงดำรงอยู่ในทศพิธราชธรรมอย่างมั่นคง ไม่เคยละเลยการให้ทาน

แม้ในบางครั้ง ทรัพย์สินในท้องพระคลังอาจจะร่อยหรอลงจากการให้ทานอย่างไม่ขาดสาย แต่พระองค์ก็มิได้ทรงกังวล

“มหาเทวี เราอาจจะไม่มีทรัพย์สินเหลือมากนัก แต่เราเชื่อว่าการให้ทานนี้ จะส่งผลให้บ้านเมืองของเราเจริญรุ่งเรืองอย่างแน่นอน” พระเจ้ามหาสัตว์ตรัส

พระนางจันทวดีทรงยิ้ม “พระเจ้าข้า การให้ทานคือการลงทุนที่คุ้มค่าที่สุด”

วันหนึ่ง มี โจร กลุ่มหนึ่งคิดจะปล้นสะดมเมือง แต่เมื่อมาถึงหน้าพระลานหลวง เห็นผู้คนมากมายกำลังรับอาหารจากโรงทานอย่างมีความสุข และเห็นทหารยามที่พร้อมจะปกป้องเมือง พวกโจรจึงเกิดความละอายใจ และเลิกคิดที่จะก่อเหตุ

เรื่องเล่าขานถึงพระมหากรุณาธิคุณของพระเจ้ามหาสัตว์แพร่กระจายไปทั่วทุกสารทิศ ทำให้เหล่าผู้มีจิตใจดีจากแดนไกลเดินทางมาอาศัยอยู่ในเมืองมัททุรา สร้างความเจริญรุ่งเรืองให้แก่แคว้นยิ่งขึ้นไปอีก

พระเจ้ามหาสัตว์ทรงครองราชย์อย่างมีความสุข ทรงเห็นประชาชนของพระองค์อยู่ดีกินดี ไม่มีความอดอยาก

เมื่อถึงกาลอันควรแก่การสละราชสมบัติ พระองค์ทรงมอบราชสมบัติให้แก่พระโอรส และทรงออกผนวช

แม้จะทรงสละราชสมบัติ แต่พระองค์ก็ยังคงมีจิตใจที่เปี่ยมด้วยเมตตา และยังคงให้ทานแก่ผู้ที่พบเห็น

เรื่องราวของพระเจ้ามหาสัตว์ ผู้ทรงเป็นพระราชาผู้มีทาน จึงเป็นแบบอย่างอันประเสริฐของการให้ ที่ไม่เพียงแต่จะช่วยเหลือผู้อื่น แต่ยังนำมาซึ่งความสงบสุขและความเจริญรุ่งเรืองแก่บ้านเมือง และเป็นคุณธรรมอันสูงส่งที่จะส่งต่อไปยังภพภูมิเบื้องหน้า

คติธรรม

การให้ทานอย่างแท้จริงนั้น ไม่ใช่เพียงการให้วัตถุสิ่งของเท่านั้น แต่เป็นการให้ด้วยจิตที่เปี่ยมด้วยเมตตา กรุณา มุทิตา และอุเบกขา การให้ทานที่ยิ่งใหญ่ที่สุด คือการให้ที่สามารถขจัดความทุกข์ยากของผู้รับได้อย่างยั่งยืน และการให้ที่เกิดจากความเสียสละส่วนตน เพื่อประโยชน์สุขของส่วนรวม.

บารมีที่บำเพ็ญ

พระโพธิสัตว์ทรงบำเพ็ญ ทานบารมี อย่างเต็มเปี่ยม ด้วยการแจกจ่ายทรัพย์สิน ข้าวปลาอาหาร เสื้อผ้า ยารักษาโรค และที่พักอาศัยแก่ผู้ยากไร้ ทรงริเริ่มสร้างโรงทานขนาดใหญ่ และเสด็จออกเยี่ยมเยียนราษฎรด้วยพระองค์เอง เพื่อให้ความช่วยเหลือได้อย่างทั่วถึงและตรงจุด. นอกจากนี้ ยังทรงบำเพ็ญ ทานบารมี ในรูปแบบของการให้ความกล้าหาญ ความหวัง และความสุขแก่ผู้ที่สิ้นหวัง.